Sau hơn một thập kỷ niên hiện diện trên các cánh đồng lúa miền Bắc, giống lúa Đài Thơm 8 không chỉ được nông dân tin dùng vì năng suất ổn định, cây cứng chống đổ tốt, mà còn đang từng bước khẳng định vị thế trên thị trường xuất khẩu gạo quốc tế. Với diện tích gieo cấy lên tới 883.000 ha và chiếm khoảng 35% tổng lượng gạo thơm xuất khẩu của Việt Nam, Đài Thơm 8 đang là minh chứng rõ nét nhất cho hành trình nâng tầm giá trị hạt gạo Việt.

Trong bức tranh tái cơ cấu ngành lúa gạo Việt Nam, câu chuyện về giống lúa Đài Thơm 8 là một ví dụ điển hình về sức sống bền vững của một giống cây trồng khi được kiểm chứng qua thực tiễn sản xuất và thị trường tiêu thụ. Từ những cánh đồng thuộc khu vực Đồng bằng Sông Hồng (ĐBSH) cho đến các bếp ăn gia đình, nhà máy xay xát và các hợp đồng xuất khẩu triệu đô, giống lúa do Tập đoàn Giống cây trồng Việt Nam (Vinaseed) nghiên cứu và phát triển này đang viết tiếp hành trình chinh phục người tiêu dùng trong nước lẫn quốc tế.

Đáp ứng được bài toán 3 trong 1: năng suất - chất lượng - đầu ra

Bà Nguyễn Thị Hòa, xã viên HTX xã Kiến Xương (tỉnh Hưng Yên), đã gắn bó với giống lúa này suốt 5 năm liên tiếp và năm nay, bà Hòa quyết định chuyển toàn bộ 8 sào ruộng còn lại sang cấy Đài Thơm 8 .Với bà đây không chỉ là một lựa chọn canh tác đơn thuần: "Cái giống này cứng cây không đổ, lượng gạo ngon, sâu bệnh ít, mỗi vụ chỉ cần phun thuốc một lần. Năng suất đạt từ 2,4 đến 2,5 tạ/sào, giá bán cao hơn so với giống thường nhưng thương lái vẫn tranh nhau mua". Bà Hòa cho chia sẻ.

Bà Nguyễn Thị Hòa, xã viên HTX xã Kiến Xương (tỉnh Hưng Yên) bên ruộng lúa Đài Thơm 8 của gia đình.

Khác với giai đoạn trước khi nhiều địa phương đặt năng suất lên hàng đầu, hiện nay phần lớn HTX sản xuất lúa hàng hóa tại ĐBSH đều hướng tới tiêu chí chất lượng và khả năng tiêu thụ thị trường. Trong xu hướng đó, Đài Thơm 8 được đánh giá là một trong số ít giống lúa đáp ứng khá đồng đều cả ba yêu cầu cốt lõi.

Về chất lượng gạo, đây là yếu tố then chốt giúp Đài Thơm 8 duy trì vị thế suốt nhiều năm. Hạt gạo dài, trong, cơm mềm, thơm nhẹ, phù hợp thị hiếu từ bữa ăn gia đình đến bếp ăn công nghiệp.

 Ông Phạm Ngọc Hưng, Giám đốc Công ty TNHH sản phẩm Khang Long (xã Vũ Quý, tỉnh Thái Bình), đơn vị đang tiêu thụ khoảng 3.000 tấn gạo Đài Thơm 8 mỗi năm nhận xét: "Sau dịch Covid, giá gạo Đài Thơm 8 lên mạnh vì chất lượng vượt trội hơn. Tỷ lệ gạo trong, ít hạt bạc, hạt phôi, khi đưa qua hệ thống máy tách màu thì tỉ lệ gạo đạt chuẩn cao hơn hẳn so với các giống khác. Vì vậy chúng tôi sẵn sàng mua giá nhỉnh hơn thị trường".

Còn đối với khả năng thích ứng sản xuất, ông Phạm Văn Hiền — Giám đốc HTX Sản xuất Kinh doanh Dịch vụ nông nghiệp Thanh Nê (xã Kiến Xương, tỉnh Hưng Yên) cho biết, địa phương ông đã khảo nghiệm Đài Thơm 8 từ năm 2013. Qua nhiều vụ sản xuất, giống lúa này được đánh giá thích ứng rộng trên cả hai vụ xuân và mùa, cứng cây, chống đổ tốt ngay trong điều kiện mưa bão bất thường. "Đây là cái độ an toàn nhất với bà con nông dân", ông Hiền khẳng định.

Đài Thơm 8 hiện phù hợp với mô hình liên kết sản xuất bởi chất lượng tương đối đồng đều, thuận lợi cho doanh nghiệp thu mua và xây dựng vùng nguyên liệu.

Đặc biệt, điều mà bà con quan tâm nhất đó là đầu ra của sản phẩm, bà Trần Thị Lanh, Giám đốc HTX Quang Lanh (xã Kiến Xương), người đang điều hành sản xuất 150 ha lúa mỗi vụ, trong đó 60 ha là Đài Thơm 8, chia sẻ thẳng thắn: "Hiện với giống lúa Đài Thơm 8, trồng bao nhiêu thương lái mua hết bấy nhiêu, rất thuận lợi. Đây là cái điểm mà các giống khác không dễ cạnh tranh được".

Tại các đại lý vật tư nông nghiệp, lượng giống Đài Thơm 8 tiêu thụ vẫn chiếm tới 50% tổng sản lượng giống lúa bán ra, một tỷ lệ rất cao so với một giống đã xuất hiện trên thị trường hơn 10 năm.

Đây cũng là lý do nhiều HTX tại khu vực ĐBSH tổ chức mô hình cánh đồng lớn tiếp tục chọn Đài Thơm 8 làm giống chủ lực. Tính đồng đều về chất lượng hạt gạo giúp dễ quản lý vùng nguyên liệu, thuận lợi cho thu mua theo hợp đồng và đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng nghiêm ngặt từ phía doanh nghiệp và thị trường xuất khẩu.

Hiệu quả kinh tế thực chất: chi ít, lời nhiều, bán được giá

Bài toán hiệu quả kinh tế của người trồng  hiện nay không còn chỉ tính theo năng suất thu hoạch. Hiệu quả thực chất phải được nhìn nhận qua lợi nhuận cuối vụ sau khi trừ toàn bộ chi phí đầu vào: giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến công lao động và dịch vụ cơ giới hóa.

Ở góc độ này, Đài Thơm 8 đang cho thấy những lợi thế thực tế rõ ràng. Nhờ khả năng chống chịu sâu bệnh tốt hơn so với nhiều giống thông thường, người nông dân có thể giảm số lần phun thuốc bảo vệ thực vật trong mỗi vụ — một yếu tố không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn góp phần giảm dư lượng thuốc trên sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng và nhà nhập khẩu.

Bà con nông dân xã Kiến Xương (tinh Hưng Yên) cùng đại biểu đánh giá chất lượng lúa Đài Thơm 8.

Với các nhà máy xay xát và doanh nghiệp kinh doanh gạo, Đài Thơm 8 mang lại lợi thế ở khâu chế biến: tỷ lệ gạo nguyên cao, hạt trong, ít tạp chất, sấy ít hao hơn, hiệu suất máy tách màu tốt hơn. Theo ông Phạm Ngọc Hưng, chính những đặc điểm này giúp doanh nghiệp thu mua giá cao hơn thị trường mà vẫn đảm bảo biên lợi nhuận. Điều này đã tạo ra một vòng tròn có lợi cho cả người trồng lúa lẫn doanh nghiệp chế biến tiêu thụ.

Về giá thóc, nhiều nông dân và HTX xác nhận giá bán Đài Thơm 8 thường cao hơn giá thị trường trung bình từ 100 đến 200 đồng mỗi kg, và quan trọng hơn là giá khá ổn định qua các vụ, ngay cả khi thị trường lúa gạo nói chung có biến động.

Tuy nhiên, theo nhiều cán bộ kỹ thuật và giám đốc HTX, để có được những kết quả trên, một điểm bà con nông dân cần đặc biệt trú trọng: hiệu quả của Đài Thơm 8 chỉ đạt tối đa khi nông dân sử dụng giống xác nhận có nguồn gốc rõ ràng từ nhà cung ứng uy tín, thay vì tái giá thóc nhà hoặc mua trôi nổi. Ông Vũ Luật, đại lý vật tư nông nghiệp tại xã Phụ Dực (Hưng Yên), khẳng định: "Những diện tích sản xuất mua giống chuẩn thì bông đều, to và năng suất hơn hẳn. Còn tái giá hoặc mua thóc không trôi nổi để cấy thì bông bé, bông cao bông thấp không đều, năng suất kém rõ rệt".

Dấu ấn xuất khẩu và tham vọng đưa gạo Việt lên bàn ăn thế giới

Nếu câu chuyện trong nước là về sự tin dùng của nông dân và HTX, thì câu chuyện quốc tế của Đài Thơm 8 đang ngày càng trở nên thuyết phục hơn. Theo số liệu từ Agromonitor 2025, diện tích gieo cấy Đài Thơm 8 trên cả nước đạt 883.000 ha, chiếm 12,4% tổng diện tích lúa cả nước. Đặc biệt, dòng gạo Đài Thơm 8/OM18 đang chiếm khoảng 35% tổng lượng gạo thơm xuất khẩu của Việt Nam.

Điểm nhấn đáng chú ý nhất đến từ thị trường Philippines — quốc gia nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam, với lượng nhập khẩu đạt hơn 3,2 triệu tấn năm 2025, chiếm khoảng 40% tổng lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường Philippines. Tại thị trường này, gạo Đài Thơm 8 không chỉ được nhập khẩu với số lượng lớn và tiêu thụ ổn định, mà theo thông tin từ cơ quan quản lý nông nghiệp Philippines, nước này đang xem xét sử dụng giá gạo Đài Thơm 8 làm mức tham chiếu trong cơ chế tính thuế nhập khẩu gạo linh hoạt.

Đây là một tín hiệu có tính biểu tượng cao: một giống lúa Việt Nam đang dần trở thành chuẩn mực tham chiếu ở một trong những thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới. Hiện giá xuất khẩu gạo Đài Thơm 8 sang Philippines dao động 430–450 USD/tấn, cao hơn đáng kể so với nhiều dòng gạo trắng thông thường, khoảng chênh lệch này phản ánh sự ghi nhận rõ ràng của thị trường với chất lượng sản phẩm.

Không chỉ Philippines, các doanh nghiệp xuất khẩu gạo trong nước cũng đang mở rộng thị trường với dòng gạo thơm Đài Thơm 8 sang Trung Đông, châu Phi và nhiều thị trường châu Á khác. Lợi thế cạnh tranh nằm ở chỗ: chất lượng ngày càng được cải thiện nhưng giá thành vẫn cạnh tranh hơn so với các dòng gạo cao cấp của Thái Lan hay Campuchia. Đây là dư địa lớn cho ngành lúa gạo Việt Nam khai thác.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng thẳng thắn chỉ ra rằng để phát huy tối đa tiềm năng xuất khẩu, bài toán tổ chức sản xuất phải được giải quyết đồng bộ. Ông Phạm Văn Hiền nhấn mạnh yêu cầu xây dựng vùng sản xuất tập trung liên kết với doanh nghiệp chế biến, đồng thời kiểm soát chặt chất lượng giống đầu vào, đặc biệt trong bối cảnh cơ giới hóa phát triển nhanh nhưng việc tái sử dụng giống không qua kiểm soát chất lượng đang là một thách thức thực tế.

Hành trình của giống lúa Đài Thơm 8 từ những vụ khảo nghiệm đầu tiên năm 2013 cho đến vị thế hiện tại trên bản đồ xuất khẩu gạo thế giới là câu chuyện về một giống cây trồng được xây dựng thương hiệu đúng nghĩa: không chỉ qua các chỉ tiêu kỹ thuật, mà qua sự tin tưởng lâu dài của nông dân, sự ưa chuộng của thị trường trong nước và sự ghi nhận ngày càng rõ nét từ phía thị trường quốc tế.